O acuario – Cría e reprodución de peixes cebra

O peixe cebra (danio rerio), un pequeno peixe orixinario do sueste asiático, é utilizado como organismo modelo para experimentación en diversas áreas de investigación como a biomedicina, a acuicultura ou a alimentación. Xunto co rato son os organismos modelo por excelencia dentro dos vertebrados.

Algunhas das principais características que fan ao peixe cebra unha especie de gran interese son o seu pequeno tamaño, as elevadas descendencias obtidas cun tempo xeracional moi curto (3 meses) e unha fertilidade relativamente alta que permiten un fácil manexo, a custos moi reducidos, de grandes cantidades de individuos. Ademais, a fecundación é externa, o que permite que se poidan dirixir as cruces, dando lugar a embrións transparentes nos que se pode seguir e analizar todo o proceso de formación de órganos.

O xenoma do peixe cebra está secuenciado por completo e achouse unha gran similitude co xenoma humano. O coñecemento do seu xenoma permitiu a procura e xeración de organismos mutantes nos que se pode estudar con todo detalle a actividade de multitude de xenes in vivo, xa sexa de variantes xenéticas da propia especie, como xenes de interese de diferentes especies.

A posibilidade de utilizar nas aulas especies animais que permitan pór en práctica de maneira sinxela o método científico e, coñecer ao mesmo tempo novas tecnoloxías biolóxicas para experimentación, supón un achegamento ao mundo da investigación co propósito de incentivar as vocacións científicas.

OBXECTIVOS

– Manexar no laboratorio o peixe cebra como organismo modelo de experimentación e o seguimento do seu ciclo biolóxico.

– Coñecer as novas tecnoloxías xenéticas (transxénese e xenotrasplantes) a través dunha ferramenta virtual que achega aos alumnos aos últimos avances da ciencia.

– Adquirir un vocabulario científico técnico tanto en castelán como en inglés, que lles permita ser capaces de entender un texto científico básico.

– Deseñar novos experimentos cun organismo modelo e aplicando as tecnoloxías xenéticas.

– Xerar un achegamento á ciencia de maneira práctica e innovadora mediante un acuario na aula e un laboratorio virtual.

– Concienciar aos alumnos das posibilidades profesionais da ciencia, e da importancia da mesma para o desenvolvemento socioeconómico dun país.

– Fomentar o debate na aula achega do coñecemento científico e as súas implicacións éticas no desenvolvemento de novas tecnoloxías.

 METODOLOXÍA

-Este proxecto desenvólvese mediante un acuario na aula e un simulador pedagóxico (laboratorio virtual).

-Introducimos no acuario oito femias e catro machos adultos, os cales se distinguen perfectamente xa que os machos son máis delgados e as femias máis grosas porque teñen os ovos na súa barriga. Unha característica dos peixes cebra é que son case transparentes e podemos ver facilmente os seus órganos internos. Se miramos ás femias fixamente podemos ver os seus ovos na barriga.

-A alimentación realízase 2 veces ao día (9:00 da mañá e 8:00 da tarde) con escamas de peces.

-Mantemos sempre a temperatura constante a 28ºC xa que son peixes de auga quente.

-A depuradora consta de varios filtros, de esponxa fina, grosa, de carbón activo, os cales se limpan semanalmente con auga e substitúense cada 3 meses.

-Engadimos canicas no fondo do acuario para simular pedras de canto rodado e algunha planta artificial.

-Mantemos o ciclo de día-noite de 14 horas de día e 10 horas de escuridade, é moi importante manter este ciclo de día-noite para obter os mellores resultados na fecundación.

-Limpeza semanal do acuario: retiramos o 20% de auga do acuario e substitúese por auga limpa á que lle engadimos 10 ml de acondicionador, tamén limpamos as paredes do acuario cun imán, así como todos os elementos accesorios do acuario.

-Unha vez á semana engadímoslle 10 ml de antialgas.

-Cada 2 meses facemos a limpeza completa do acuario cambiando toda a auga (40 litros)

-Realizamos varios cruzamentos:

1) Mediante unha “parideira” separamos 4 femias e 2 machos deixando flotar a “parideira” no acuario. Mantivemos separados aos machos e ás femias durante 10 horas en escuridade para que as feromonas liberásense. Ao día seguinte, ao pór a luz e quitar o separador de machos e femias, puidemos ver como se realizaba a fecundación, o macho dáballe unhas rabexadas á femia na barriga para avisala de que era o momento de liberar os ovos e a continuación o macho liberaba o seme.

2) Puxemos un recepente de cristal na base do acuario recuberto por unha rede, este recipiente colocámolo á noite e retirámolo á mañá seguinte, igual que antes mantendo as 10 horas de escuridade. A rede colocámola para evitar que os peixes se coman os ovos.

3) Puxemos un recipiente de cristal na base do acuario con canicas no fondo, este recipiente colocámolo á noite e retirámolo á mañá seguinte despois de 10 horas de escuridade. As canicas colocámolas para evitar que os peixes se coman aos ovos.

-Os ovos obtidos pasámolos a unha placa “petri” por decantación e así os días seguintes puidemos observar ao microscopio as distintas etapas desde ovo-larva e adulto.

-Utilizamos un simulador pedagóxico, cada alumnos realizou distintas probas prácticas co computador relacionadas coa limpeza do acuario, uso de material de laboratorio, prácticas das leis de Mendel, transxénese, xenotrasplantes… conseguindo unha puntuación segundo o número de acertos e fallos obtidos para así conseguir o trofeo de ouro, prata ou bronce.

O noso viveiro

O viveiro partiu dunha idea de Pedro, o “manitas” do Seminario. Conseguiu facerse con moitas macetas e sementeiros para poder conseguir tomates, pementos, leituga, fresas e algunhas cousas máis. E abofé que medran as plantiñas. O lugar que escolleu para este proxecto foi un alpendre cuberto con pranchas de policarbonato transparente que permiten o paso da luz ambiente pero impiden a fuxida da calor. Deste xeito a temperatura no local mantense 10 graos ou máis por enriba da ambiental.

Agora, coa chegada da primavera, as sementes de moitas hortalizas necesitan auga e unha calor intensa para brotar. Os pementos, por exemplo, son moi duros en saír pois tardan entre unha semana e quince días en botar as primeiras folliñas. Ás veces é preciso colocar os tarriños onde se colocaron as sementes sobre radiadores de calor para que non “enfríen”. Os tomates  son menos esixentes pero, con todo, tamén lles gusta a calor.

No viveiro hai pementos de tres clases: de Arnoia, do Padrón e morróns, en total unhas 80 plantiñas. Tomates temos de dúas clases: Raf e Cherry.

A morfoloxía do tomate Raf é especial e moi característica. É un froito de forma irregular con profundos regos que terminan no centro, de forma ovalada e achatado polos extremos. Estes regos fano moi recoñecible e dan fe da súa calidade. A súa cor é dun verde intenso con pinceladas que se aproximan ao negro no seu parte superior.

No seu interior atópase a polpa cunha coloración rosácea, de textura compacta moi firme e zumenta, carnoso e con sementes pequenas. É consistente e, polo xeral, ten un delicioso sabor doce debido ao equilibrio entre os en azucres e a acidez de tipo cítrica e málica. A maduración prodúcese de dentro a fóra.

A tomateira raf é unha planta vigorosa que pode producir tomates de máis dun kg de peso. A súa envergadura natural pode acadar os 4 m mentres que en produción de cando en cando déixaselle pasar do metro e medio.

O Cherry é unha variedade moi apreciada culinariamente. Son eses tomatiños pequenos que parecen cereixas, ideais para consumo en fresco. Necesita entutorado pois a planta medra e ramifica moito. O froito é unha bola pequena, dun tamaño pouco maior ao dunha cereixa. Require grandes cantidades de luz e auga.

Nesta imaxe podedes ver a ristra de tomatiños que produciu esta planta que cultivamos o ano pasado. Aquí tamén podedes apreciar o sistema de rega por goteo e o cultivo en macetas no interior do local.

Tamén aproveitamos as leitugas e as fresas que se cultivan en macetas.

Toda esta produción sostense grazas ó abono que conseguimos ano tras ano na compostadora que nos facilitou xa hai tempo Voz Natura. Aquí metemos detritos, follas e restos alimentarios que imos atopando. Fermentan e, ó cabo dun ano temos un compost de primeira calidade.

Cultivamos áloe vera

Unha pequena planta de áloe vera traída por un alumno ao Seminario produciu centos de plantas nestes anos. O Seminario parece ser que é un lugar adecuado para o seu desenvolvemento e reprodución.

Ao longo de todos estes anos fomos coñecendo as características desta planta, a súa historia, a súa composición, propiedades e o que é máis importante experimentamos con algunha das súas aplicacións.

Para a súa difusión, na festa de fin de curso, todos os anos regalamos unha planta para cada familia.

PROPIEDADES

Nutritivo inhibidor da dor antiinflamatorio

Cicatrizante Bactericida dixestivo

Depurador rexenerador celular antibiótico

Antiséptico coagulante antiviral

É un incrible antitóxico e antimicrobiano. É analxésico e anticoagulante. É un estimulante do crecemento celular. Actúa eficazmente contra as dores dentais e das enxivas, neuralxias, aftas, larinxite, disfonía, amigdalite, anxinas, placas e calquera afección bucal ou farínxea. Cura as feridas necrosantes, como as queimaduras, rexenerando os tecidos e cicatrizándoos.

Alivia a dor dos golpes, escordaduras, luxacións, dores musculares, artríticos e reumáticos, os pés cansos, cura as feridas cortantes, o herpes, tíngaa, as infeccións producidas por estafilococos e outras infeccións bacterianas como a gastroenterite, colite, enterocolite, vaxinite, cólera, disentería, sífilis e outras enfermidades venéreas. Cura as feridas das enfermidades eruptivas como o sarampelo, a varicela ou a escarlatina xa que as súas propiedades antiinflamatorias reducen a picazón e evita que se rasquen as vexigas. Poden tratarse as verrugas, as frieiras, o eccema, a psoríase, a dermatite seborreica, a erisipela, o pé de atleta, os callos, as picaduras de insectos, arañas, escorpións, serpes, medusas…

Reduce os efectos das alerxias, indixestión, acidez estomacal, gastrite, úlceras duodenais e estomacais, úlceras oculares, hemorroides e afeccións do aparello dixestivo.

É un gran antiviral. Emprégase contra a gripe, a hepatite, pneumonía vírica e meninxite vírica. Reforza o sistema inmunolóxico e no caso da SIDA evita que o virus se estenda polo organismo, axudando aos enfermos a recuperar a vitalidade e os niveis enerxéticos normais.

Equilibra a tensión arterial, diminúe o risco de infarto. É bo contra a pinga, as xaquecas e migrañas, a halitose ou insomnio. Tonifica o organismo e abre o apetito. É antioporose e antidiabética. Calma a dor das varices.

A máquina electrostática de Kelvin

Esta máquina foi deseñada polo famoso científico británico do século XIX para intentar explicar o mecanismo de formación das tronadas. A máquina extrae unha pequena cantidade de electricidade estática de dous chorros de auga que caen desde unha altura cara unha botellas inferiores.

Cando o chorriño en forma de cordón se rompe en gotiñas no interior  dun anel metálico, estas gotas caen con algo de carga, supoñamos negativa. Ó ir cargadas vanse acumulando no recipiente inferior que fai as veces de condensador. Este vaise cargando cada vez máis negativamente conforme lle vai “chovendo” dentro. Paralelamente, esta acumulación de carga negativa transmítese mediante un cable cara o anel do lado oposto. Deste xeito as pinguiñas que caen por dentro del serán de signo oposto, logo positivas, pola influencia do campo eléctrico que se ven forzadas a atravesar. O bote do lado contrario vaise cargando cada vez máis e máis positivamente cada vez que se enche de gotas de auga. Deste bote tamén sae un cable cara o anel do lado contrario cousa que funciona como unha retroalimentación do campo electrostático que permite que as gotas se carguen máis axiña do signo contrario pola influencia deste campo.

En definitiva, que chega un momento que as latas inferiores están tan cargadas que, se as aproximamos mediante uns cables rematados en punta, saltará unha chispa duns 10.000 voltios de tensión que simula perfectamente o raio das tronadas.

Podemos facer todo tipo de experimentos con esta máquina. Os máis salientables son:

a)     Podemos observar o carácter condutor ou illante dos materiais. Moitas veces pensamos que os obxectos húmidos non conducen ben a electricidade pero non é así. Se se poñen en contacto os recipientes de lata inferiores mediante unha madeira algo húmida, deixarán de acumular carga e a máquina non funcionará. Calquera contacto con papel, cartón ou tela non permite que se cargue a máquina porque son materiais que acumulan humidade. Por iso debemos ter coidado de que a máquina de Kelvin non se humedeza por fóra.

b)    Experimentamos con motores electrostáticos que xiran grazas á repulsión de láminas metálicas que se cargan do mesmo signo de corrente e da atracción daquelas que teñen o mesmo signo.

c)     Podemos comprobar como a electricidade tente a “escapar” polas puntas metálicas, sendo este o mecanismo de funcionamento do pararraios ou o do muiñiño eléctrico.

d)    Investigamos como pode transformarse unha descarga eléctrica en luz se atravesa un tubo con gas a baixa presión.

Unha batería eléctrica doméstica feita con papel de aluminio do bocadillo

Trátase con esta actividade de construír unha batería de corrente continua de baixa tensión (entre 10 e 12 voltios) que serva como substituto caseiro das pilas e incluso das baterías dos coches.

Nun futuro non moi lonxano agardamos que os coches sexan eléctricos e que se movan  mediante baterías de aluminio, metal abundante, barato, pouco contaminante e completamente reciclable empregando enerxías renovables. Hanse abastecer deste metal en “electro-alumineiras” para recargar ou reemplazar a batería gastada. De momento temos coñecemento de que en Israel xa conseguiron que un utilitario andivese 1500 km cunha batería de aluminio-osíxeno. Tamén sabemos que as Forzas aéreas estadounidenses teñen unha patente dunha batería de aluminio – cloro que parece ser moi eficiente.

O procedemento que seguimos é o seguinte: Enchemos uns envases de plástico dun electrólito (líquido condutor a base de auga e lixivia), de carácter básico, que ataca quimicamente ó aluminio e o descompón a ión. Este aluminio ionizado negativamente fai aparecer no líquido acuoso un desequilibrio de carga iónicas de tipo H3O+ e OH que producen unha diferenza de potencial entre os eléctrodos: o xa mencionado eléctrodo de aluminio (ánodo negativo) e o outro de grafito inerte (cátodo positivo). Os electróns recollidos entre ambos polos serven para obter corrente continua de 1,5 voltios e 200 mA por cada célula electrolítica construída. A capacidade eléctrica observada nunha botelliña de 500 c.c. foi de 2000 mA.h por cada 1000 cm2 de papel de aluminio convencional somerxido no electrólito. O recipiente deixará de producir electricidade cando se dilúa ou “oxide” todo o aluminio e se converta en hidróxido de aluminio inerte.

Se colocamos seis destas células xuntas en serie obteremos a nosa batería e poderemos aproveitar a súa electricidade.

Construímos un ariete hidráulico

Os arietes hidráulicos, son un dos tipos de bomba de auga que funcionan aproveitando a enerxía hidráulica sen requirir doutra enerxía externa. son autobombas 100% ecolóxicas.

Mediante un ariete hidráulico, pódese conseguir elevar parte da auga dun río, regato, ou fonte a unha altura superior. Tamén se pode empregar para regra por aspersión. O ariete hidráulico foi patentado en 1796, por Joseph Montgolfier (1749-1810). Consiste nunha máquina que aproveita unicamente a enerxía dun pequeno salto de auga para elevar parte do seu caudal a unha altura superior.

A partir da súa invención, o ariete hidráulico tivo unha ampla difusión por todo o mundo. Baste dicir, a modo de exemplo, que estivo presente nas famosas fontes do Taj Mahal na India, ou no Ameer de Afganistán. Co tempo caeu en desuso, sobre todo debido ao avance irresistible da bomba centrífuga ou da bomba electromecánica. Nós interesámonos por este aparello debido a que é tecnoloxicamente accesible, eficiente, ecolóxico e moi didáctico.

Funcionamento

A auga acelérase ao longo do tubo de alimentación até alcanzar unha velocidade suficiente como para que se peche a válvula.

Entón créase unha forte presión, ao deterse a auga  bruscamente. Este golpe de presión abre a válvula (B) e fai pasar un pequeno chorro de auga ao depósito (C), ata que se equilibran as presións. Nese momento, a gravidade abre a válvula (A) e péchase a (B), repetíndose de novo o ciclo. A auga, a cada golpe de presión fai fluír a auga, con continuidade, pola mangueira de elevación.

O ritmo de golpes por segundo adoita ser dun ou dous.

Os fontaneiros coñecen moi ben o golpe de ariete; cando se pecha bruscamente un circuíto aberto de auga, toda a tubaxe estremécese e os manómetros tolean. A miúdo prodúcense roturas de tubaxes nas casa por esta causa. O ariete hidráulico é unha máquina que provoca continuos peches bruscos dun circuíto con auga en aceleración e que aproveita as sobrepresións para mandar parte do caudal a unha gran altura.

Modelamos figuriñas con “porcelana fría” que nós mesmos fabricamos

Os de 2º de ESO estiveron traballando con materiais plásticos como corresponde co currículo da materia de Tecnoloxía. Pero tamén se atreveron a fabricar un plástico non agresivo co medio natural e sen toxicidade. É un plástico que se moldea en frío e que, co paso do tempo, fragua e endurece dun xeito considerable. Parece como unha plastilina pero que se pon dura o deixala secar un par de días. Por ahí adiante coñécese como “porcelana fría”.

A porcelana fría é unha masa que esta composta de cola vinílica e fécula de millo basicamente. Coñecida en todo o mundo, en cada rexión ou país recibe un nome diferente.  Chámanlle masa flexible, Porcelanicron, Biscuit ou pasta de Maicena, entre outros.

É un material co que se poden modelar volumes pequenos e tamén de gran tamaño.  As súas características son suavidade, brancura e elasticidade.

A masa non require de forno xa que seca a temperatura ambiente. Outra das súas características é que a medida que seca perde do 15% ó 20% do volume inicial. Por este motivo é bo ter en conta as proporcións do que se desexa modelar e tamén deixar ven ventilado o obxecto para que non cuartee.

A porcelana pódese colorear ou tinguir con acrílicos, temperas, óleos e colorantes vexetais ou tamén unha vez seca a peza pódese pintar e lograr diferentes efectos.

Receita aproximada da “porcelana fría”

  • 500 grs cola vinílica (cola branca de carpinteiro)
  • 300 grs fécula de millo
  • Unha cullerada (10 c.c) de aceite corporal
  • Unha cullerada de glicerina ou, no seu defecto, unha de vaselina
  • 10 gramos de benzoato sódico ou, no seu defecto, 10 cc de alcol como conservante

O proceso de “cociñado” é o seguinte:

Primeiro mestúranse todos os ingredientes e reméxense ben, que non queden grumos de fariña. O aspecto é dunha crema compacta, coma se fose pintura plástica espesa. Aquí xa se pode pigmentar a crema usando colorantes coma témpera líquida, colorante alimentario ou calquera outra pintura escolar que se disolva ben.

A continuación ponse o fluído a quentar nunha tixola, a lume lento (na cociña de indución onde a fixemos estivo no nº4), e remexemos lentamente durante 10 ou 15 minutos. Pasado o tempo e coa masa a uns 50 ºC a cousa empeza a callar. Parece un proceso similar ó de cociñada da bechamel. na imaxe podedes ver o aspecto neste intre.

Logo hai que remexer evitando que a masa se pegue no fondo da tixola.

Pasados cinco minutos teremos unha masa moi compacta que debemos retirar do lume para evitar que se toste ou empece a fraguar en sólido.

Sen esperar a que arrefríe, amasamos enerxicamente a “plastilina” e envolvémola en pequenas doses en papel de celofán para que non seque. O tamaño de cada paquetiño pode roldar entre 100 e 300 gramos, o suficiente para usar dunha soa vez con posterioridade.

Aquí tedes algunha das figuriñas que fixemos.

Aditivos adictivos

Os rapaces de 3º de ESO fixeron unha escolma dos principais aditivos alimentarios que resultan nocivos. A maioría inxerímolos sen percatarnos da súa presenza nos alimentos manipulados industrialmente e semellan ser inocuos. Pero se mirades un pouco máis atentamente poderedes ver que non é así.

Coidado co que comedes, rapaces e non tan rapaces. Moitas lambonadas conteñen aditivos que son adictivos. Moito ollo. Aquí vos deixamos un resumo dos máis importantes que se atopan en chicles, aperitivos, patacas fritidas, ketchup, refrescos, embutidos, precociñados, etc:

GLUTAMATO MONOSÓDICO – E-621
GLUTAMATO MONOPOTÁSICO – E-622
GLUTAMATO CÁLCICO – E-623
GUANILATO DISÓDICO
ASPARTAMO – E-951
SACARINA SÓDICA – E-954
ACESULFAMO-K – E-950
FURANO
ACRILAMIDA

Fabricamos iogur caseiro

A idea de fabricar iogur caseiro xurdiu cando estabamos estudando os microorganismos na materia de ciencias naturais. Sabemos que algúns microorganismos utilizan os nosos alimentos como fonte de materia e de enerxía. Algúns contaminan os alimentos, estráganos e inutilízanos para o consumo humano pero hai outros que ao contrario, transforman uns alimentos noutros de grande importancia económica.

Fixemos grupos pequenos de alumnos para que cada un citase algúns exemplos do papel beneficioso ou prexudicial dos microorganismos nos alimentos e así despois organizar unha posta en común. Entre as distintas ideas xurdiu a transformación do leite en iogur e o zume de uva en viño. O paso seguinte foi obter información e levalos á práctica.

O iogur é o resultado da fermentación láctica do leite mediante dúas bacterias: o lactobacillus bulgaricus e o spreptococcus thermophillus. O iogur contén moitas máis bacterias pero só estas dúas son as responsables da fermentación aceda do leite. As bacterias, a unha certa temperatura, nútrense da lactosa do iogur e producen un produto de desfeito que é o ácido láctico que dá ao iogur o seu aroma e acidez característicos.

 Ingredientes para fabricar iogures:

  •  1 litro de leite (mellor se é fresca, non pasteurizada)
  • Lactobacillus bulgaricus e spreptococcus thermophillus, que os atopamos nun iogur natural ou en sobres (fermentos para iogur) que podemos comprar en centros especializados.
  • Azucre
  • Leite en po (opcional para dar máis cremosidade)
  • Aromas, froita, chocolate, café, vainilla, etc.
  • Tarros ou vasos de vidro con ou sen tapa
  • Un termómetro
  • Unha iogurteira.

Preparación do iogur caseiro:

Mesturamos o leite co iogur ou cos fermentos. Engadimos unha cullerada de leite en po se queremos un iogur máis denso e un pouco de azucre. Dividimos o leite entre os vasiños da iogurteira, acendemos e deixamos durante toda a noite (normalmente desde un mínimo de 8 horas a un máximo de 12). Tapamos os envases e deixamos no frigorífico polo menos durante 3 horas.

O iogur xa está listo para o seu consumo!

Como podedes ver é unha práctica fácil, rápida e moi económica para estes momentos de crise. O resultado obtido foi boísimo polo cal decidimos repetir a fabricación variándolle os aromas, a nos particularmente o que maís nos gusta e o que lle incorporamos anacos de froitas: fresas, melocotón e kiwi.

Cría de animais domésticos: “O curral”

Estas pitas de Mos que vedes na foto foron criadas polos alumnos de 1º e 2º de ESO desde que eran ovos.

Fabricaron unha incubadora e mantiveron os ovos a 28 ºC durante tres semanas.

galiñeiro_02

Houbo que darlles a volta todos os días (ou case) porque senón os pitiños desenvolverían malformacións que lles impedirían vivir. A Natureza é moi sabia e, por iso, as galiñas fano instintivamente no niño metres están chocando. Aquí tedes o invento aínda cos ovos dentro.

incubadora 01

 

Tivemos que construirlles ós pitiños unha casiña quente para que non morreran de frío. A galiña méteos debaixo do seu corpo para darlles calor. Nós tivemos que cambiar a mamá galiña por unha lámpada de 20 watios, desas de filamento incandescente, porque as de baixo consumo non serven porque non desprenden calor.

incubadora 02

 

Os pitos comen ben e  medran rápido. Dos seis que naceron sobreviviron catro e son negros coma o carbón. Parecen corvos.

incubadora 03

Ó principio tiñámolos metidos na aula de ciencias onde deixaron unha profunda pegada… olorosa. Construímoslles unha terceira casa: o galiñeiro do patio. O malo foi adaptarse porque tiveron que pasar dos acolledores 20ºC da aula ós xélidos -2ºC da noite luguesa. Menos mal que xa criaran plumas para soportar a friaxe. Foi moi curioso porque cando as ceibamos xuntáronse nun grupiño e piaban como chamando por alguén que lles axudase. Non eran capaces de meterse no caseto e así pasaron a noite fóra. Tardaron dous días en meterse para adentro. Seguro que iste comportamento ten moito que ver coa falta dunha galiña que as criase e lles transmitise o ensino de supervivencia.

galiñeiro_03