Traballos na Horta Solidaria durante o curso 2015-2016

Os Terrícolas do Seminario de Lugo estivemos realizando unha morea de cousas durante este curso. Algunhas completámolas no Centro e outras no exterior. Ímonos adaptando ao que o tempo nos permite. Durante o curso 2015 – 2016 estivemos pendentes de varios proxectos, uns de mantemento e outros que requiren altas doses de esforzo ata chegar a culminalos con éxito.

Esperamos que a ilusión e o esforzo depositados por todos os que, dun xeito ou outro, participamos nestas actividades se vexa recompensado en motivación e orgullo. Todos estes traballos requiren de moito tempo extra que hai que sacar dos ratos libres. Estamos convencidos de que non é tempo perdido, de que os nosos alumnos aprenden moito máis co exemplo que coa teoría.

En certo modo, cando transmitimos os nosos coñecementos ás novas xeracións, pretendemos educar ás persoas en xenerosidade e lograr uns profesionais competentes. Esta idea básica, esencia da boa educación, só se consegue con dedicación e xenerosidade. Ambas as dúas virtudes son imprescindibles para inculcar nos nosos alumnos a cultura do esforzo e da eficiencia, valores ultimamente moi deostados.

A continuación expoñémosvos algunhas actividades que nos foron ocupando todo un curso de dedicación ao medio ambiente. Esperamos que vos gusten.

011

Coma estes últimos anos, procuramos ampliar a nosa horta para obter un beneficio maior. Agora temos un campo de cultivo con capacidade de rega e tamén un invernadoiro. O ano 2015 foi moi cálido respecto dos estándares galegos. Isto permitiu alongar o tempo de produción ata o mes de novembro. Este ano fixemos a comparativa de que é máis produtivo, se o terreo ao aire libre ou o invernadoiro. Resultou moito mellor o último e tratamos de saber por qué.

Comezamos o curso 2015 no mes de setembro, despois dun verán moi soleado. A horta necesitou máis rega que nunca. De feito tanto tivemos que regar que no mes de agosto quedounos o pozo sen auga durante unha semana. Démonos conta porque a bomba extractora descebouse e non sacaba auga. O profesor de Tecnoloxía tivo que buscar a maneira de cebala de novo desde que o pozo xuntou un pouco máis de auga. Esta seca tivo varias consecuencias nos nosos cultivos:

1.- Adiantou a produción de espinaca, leituga, tomates e pementos.

2.- O tamaño dos froitos foi grande ao principio, no mes de xullo, e despois foi minguando ata chegar a finais de setembro, no que volveu a aumentar.

3.- O outono resultou máis produtivo do habitual. Recollemos moitos pementos e tomates (uns cen kg de cada cousa).

4.- O invernadoiro permaneceu aberto dun lado durante todo o verán. A pesar de que poida parecer contraditorio, o invernadoiro eleva máis a temperatura do ambiente co plástico protector pero evita as correntes de aire, polo que a humidade no solo foi mantida con maior eficacia que no exterior. No invernadoiro cultivamos pementos e tomates. Medraron máis e produciron máis que as mesmas plantas postas no exterior, a pesar de ser plantadas con 15 días de retraso.

5.- Este verán pasado a leituga espigou moito antes, ao igual que a espinaca. Da primeira tivemos pouca produción, unhas 20 cabezas. De espinaca xuntamos 20 kg.

6.- A produción de pementos, de variedades Padrón, Arnoia ou morróns, estendeuse ata finais de novembro. Recollemos preto de 100 kg e os cultivados no invernadoiro resultaron moito mellores. Collemos exemplares de pemento morrón de 20 cm de longo e medio kg de peso.

052

7.- Algunhas plantas que sementamos non chegaron a medrar. Foi o caso dos cabazos e dos chícharos. Ambos vexetais secaron antes de tempo pola falta de auga e, tamén, por falta de atención e haber sido plantados moi tarde.

8.- A colleita de tomates foi mellor ca do ano anterior. Recollemos uns 150 kg de tomates de moi boa calidade, sobre todo da variedade Raf. Os do invernadoiro resultaron de moito maior tamaño que os do exterior, ademais de estar máis tenros e saborosos. Recollemos tomates ata finais de novembro, cousa que nos resultou incrible respecto doutras tempadas.

014

9.- Non houbo que quitar tanta herba do medio dos cultivos como noutras ocasións. A seca propiciou que as pragas vexetais non xermolaran e o terreo permaneceu limpo ata final de tempada.

Xa vedes que 2015 foi un bo ano para o campo. De feito non tivemos que gastar nada en tratamentos fitosanitarios, sobre todo cos tomates. Outros anos botabámoslles cobre para evitar o mildiu ao chegar a humidade e o frío do outono. Este ano non fixo falta. O único problema que tiveron algunhas tomateiras foi o ataque dunha larva que roía o tomate por dentro coma se fose unha mazá. Esta praga non nos causou moito dano e fómola eliminando á man en canto a viamos.
Outros produtos que colleitamos foron as verzas, acelgas e xudías. Destas últimas obtivemos moi pouca cantidade.

047

Agora estamos empezando unha nova sementeira. No que levamos de 2016 estivemos limpando a maleza e fresando o campo para que se airee. Removemos a terra do invernadoiro e quitámoslle a lona para desinfectar o chan. A terra cuberta necesita recuperarse e tamén unha renovación e abonado axeitado.

Podamos as parras de uvas brancas que temos no recinto. O ano pasado puidemos coller ata 50 kg de uvas pero de baixa calidade. Empregounas un coñecido para facer augardente porque non valían para viño. Esta clase de uva chámanlle “catalana” pero cremos que se trata dunha variedade híbrida entre especies autóctonas e especies traídas de América no século XIX para evitar parasitos como a filoxera. Dela sae un viño moi ácedo polo que non ten calidade, nin sequera xuntándoa con outras variedades, porque derrama o caldo. Así que como non a damos comido toda a produción ofrecémoslla a este coñecido. Ao final, contounos, que fixo augardente dela e que xuntou o bagazo obtido co doutras variedades que son malas para viño pero que fan boa augardente. Tamén soubemos que se pode facer augardente de mazá e doutras froitas, simplemente deixándoas fermentar.

022

Como temos na horta unha produción moi alta de ameixas (que non damos aproveitado), pensamos en facer licor con elas. As ameixas que temos son longas e moi saborosas, pero pásanse pronto. Así que empezan a madurar non duran máis ca unha semana, polo que empezan a caer da árbore e estráganse. Este ano imos facer unha fermentación coas que non poidamos comer e despois miraremos a ver que sae do alambique do profesor de Tecnoloxía.

Outro dos traballos que fixemos no 2016 foi plantar kiwis que reproducimos nós mesmos. Recollemos os restos da poda dunha parra e clasificamos as poliñas en machos e femias, tal como nos indicou a persoa que nolas deu.

Despois fixémoslles un proceso de curado e “sutura” das feridas do corte. Por esas feridas a planta colle infeccións no momento de enraizar. Para favorecer a produción de raíces e remediar o problema da podremia seguimos a seguinte receita: quentamos cera de abella (non de candeas) nunha lata fonda e somerxemos as puntas dos kiwis nelas uns 5 cm. Así quedaron cubertos os estremos por unha capa dun milímetro de cera que evita a podremia e permite o enraizamento da planta. Para comprobalo deixamos un exemplar de testemuña metido nun bote con auga. Para impulsar o enraizamento, tapamos o bote cunha cartolina e puxémolo nunha zona indirectamente iluminada, para que non lle dera a luz do sol de cheo en ningún momento. O resultado podédelo ver nas imaxes que ofrecemos a continuación.

Saíron raíces ao cabo dun mes, sen engadir hormonas nin fertilizantes nin nada, só con auga, hixiene e pouca luz.

Ao final obtivemos deste xeito 60 plantas femia e 20 machos de kiwi que esperamos medren moito para poder transplantar o ano que ven. Se o método ten éxito con outros vexetais, para o vindeiro curso trataremos de comercializar as plantiñas novas e así gañar uns cartos para financiar novos proxectos.

Os froitos do traballo

Estivemos traballando na horta desde o inicio de curso. De feito non a desatendemos durante todo o verán posto que estivo en máxima produción e non iamos abandonar a colleita. Sería unha mágoa que se estragasen todas as plantas que durante a primavera nos deu tanto traballo sacar adiante.

O rendemento da horta resultou máis que aceptable. O día 22 de outubro de 2014 foi o último no que recollemos algo de produción. Ata ese día conseguimos 200 cabezas de leituga, 100 kg de tomates, 250 kg de pementos, 25 kg de xudías, 12 kg de cabaciños, 9 kg de verzas, 3 kg de espinaca e algunhas hortalizas máis (fresas, perexil, melón) en menores cantidades. En canto a froitas, recollemos uns 100 kg de mazás, uns 50 kg de ameixas, algunhas peras e unha cantidade menor de avelás.

0002

O 90% da produción repartímola entre a xente necesitada de Lugo e o 10% restante a comemos no Centro. Da parte que doamos, o 70% a levamos á Cáritas parroquial de Lugo, e repartiuse en man aos necesitados que viñan a buscar axuda á parroquia de San Antono de Padua. A xente sentíase conmovida de ver aos rapaces traer as viandas. A pesar de levarmos moitas cousas, tardábase menos de media hora en repartir todo. A maioría de persoas pedían unha bolsa de pementos, unha de tomates ou un par de leitugas. Os voluntarios de Cáritas levaban un control da xente que viña buscar cousas para que non se dera lugar a abusos. En xeral o ambiente resultaba moi construtivo e todos poñían da súa parte para axilizar as doazóns. Dixéronnos que atendían semanalmente a unhas 400 persoas e que suministraban a 50 fogares de persoas maiores diariamente.

900 - CIMG9447

O outro 30% da colleita levámola ao comedor social de San Froilán. Todos os días as 12:30 abren as portas e atenden a unhas 50 persoas. Arredor de 100 persoas reciben un menú diario na súa casa. Alí tamén nos reciben sempre con moito cariño e sempre nos contan algunha anécdota aleccionadora. En xeral os rapaces teñen as súas reservas de falar cos mendigos pero sempre xorde algunha conversa interesante.

A parte coa que quedamos para o noso consumo faise escasa. Os rapaces comen de moi boa gana os pementos, tomates e leitugas que eles mesmos plantaron e cultivaron. Non deixan sobras. Cremos que é moi pedagóxico que valoren a comida natural, conseguida co esforzo propio, que non contén aditivos e que é moito máis saudable que a comida prefabricada. Coa froita pasa o mesmo. Parece que así senta mellor a comida e os rapaces valoran máis os alimentos naturais.

0024

A Horta Solidaria do Seminario de Lugo

A nosa Horta Solidaria xurdiu hai dous anos e medio cando un misioneiro retornado (Ramón Jacobo Bermúdez) propúxonos plantar unhas árbores froiteiras nunha horta abandonada en Santa Comba, unha aldea dos arredores de Lugo, preto de Nadela. Plantamos 20 froiteiras e desbrozamos o terreo. Como a extensión para árbores era escasa, pareceunos que podiamos completar a tarefa recuperando o espazo que antigamente estivera dedicado a horta.

Cando Voz Natura nos concedeu o premio Galicia, hai dous anos, decidimos reinvestir o premio en algo que nos permitise desenvolver mellor as nosas actividades. Así que destinamos os 5000 euros do seguinte xeito: un lote de 3000 euros cos que mercamos un motocultor, outro de 1300 euros que enviamos a República Dominicana para instalar sistemas de rega en invernadoiros. Os restantes 700 euros gastámolos en materiais para os rapaces e para mellorar a calidade ambiental do Centro (mercamos plantas, xardineiras, utensilios para o viveiro, etc).

0015

Co motocultor tivemos a posibilidade de ampliar a horta. Grazas a el puidemos traballar uns 400 metros cadrados de terreo a partir dos iniciais 100 metros (que limparamos a man e con sachos). Tamén recuperamos unha rozadora que estaba inutilizada e que nos facilita moito os traballos de limpeza. Foi doada polo pouco uso que lle daban e porque non eran capaces de acendela. Nós mesmos lle fixemos unha revisión do motor e dos accesorios e conseguimos poñela a andar. Agora podemos limpar a maleza e segar a herba en canto medra.

A horta converteuse nun aliciente para facer saídas de 3 ou catro horas (que se converten, realmente, en tardes de traballo de campo). Os alumnos botan toda a semana agardando a que os chamemos para ir a traballar a Santa Comba. Como a oferta de voluntarios supera con moito a demanda, pensamos na posibilidade de esixir uns mínimos nos estudos para poder ir. Os rapaces non van en caso de ter máis de tres materias suspensas e teñen preferencia os que melloran ás súas notas entre avaliacións ou recuperan algunha materia pendente.

0032

De momento estamos indo á horta unha ou dúas veces por semana, segundo acompañe o tempo. As visitas realízanse con grupos de 8 alumnos e duran entre tres e catro horas, polas tardes dos venres. Desta forma os rapaces non “perden” clase, nin teñen apuros polas tarefas e tampouco se altera o ritmo do Centro.

Falta que nos acompañe o bo tempo para ver medrar as cousas que temos plantadas e poder empezar a recoller froitos en xuño.