Construindo tabla a tabla – Geovanni

Estos días que estivemos a facer o galiñeiro foron unha pasada, aínda que xa traballara antes con meu pai en cousas parecidas, pero nunca cos compañeiros de clase. Houbo risas, momentos patosos e algunha que outra ferida de guerra por algún despiste, pero non foi nada grave. Ao comezo foi duro pero despois duns cantos días comezamos a collerlle a marcha e xa usabamos a serra sen axuda, o desparafusador, o martelo sen dobrar os cravos… Este traballo axudoume a ser menos patoso porque chégame ben…

Tamen fomos facendo algo do galiñeiro en manualidades, non só os de 2º de ESO, tamen varios cursos máis, pero non traballamos ao máximo. Ao principio eran catro táboas mal postas pero foi collendo forma pouco a pouco, táboa por táboa. Tamén aprendimos nomes de obxectos que non sabiamos. Por exemplo: a escofina, a serra caladora, o sarxento…

Aprendemos a medir e, o máis importante, a traballar coordinados.

Tamén fomos á horta e estivemos co motocultor arrincando herbas, traballando cos apeiros, quitando pedras, queimando polas secas, quitando fíos, e moitas máis cousas…

Tamén lle quitamos a herba ao invernadoiro e pasámoslle o motocultor, e quedou moi ben. Eu paseino moi ben, foi moi chulo estar na horta. Plantamos cousas, xogamos, pasamos momentos de moita présa, en fin, todo foi incrible

En manualidades, como xa dixen, estivemos facendo o galiñeiro pero tamen elaboramos unha caixa maxica, flores, gafas 3D, máscaras para o entroido e máis…

Eu repito para o ano. Foi a maior experiencia no Seminario, aparte das convivencias.

As actividades deste ano – Miguel André

Este ano fixemos unha serie de actividades interesantes.

A min gustoume moito facer o galiñeiro, porque foi unha actividade colectiva na que todos nós tiñamos que axudar e esforzarnos moito. Eu estou feliz de ver o resultado e podo dicir que mereceu a pena, porque tomeino moi en serio e emocioneime moito porque nunca fixera nada igual.

Para elo Miguel (o profesor de tecnoloxía), deunos o material, e guiounos en todo momento.

 

Tamen fixemos outras actividades como ir á horta, na cal traballamos co moticultor, cortamos as malas herbas da parede, quitamos as plantas podres, e logo ao final acabamos plantando tomates, leitugas, espinacas, menta, verzas, etc.

 

En botánica coa profesora Dona Loli estivemos estudando ao crecemento das plantas, e tamen fixemos xabóns, os cales regalamos o día da familia. O noso plan era vendelos pero sobraron moitos e por eso os agasallamos.

Cos moldes dos xabóns, tras limpalos moioto, usámolos para facer unhas lambetadas, riquísimas, que a algúns gustáronlles moito pero a outros non.

Todas as actividades paréceronme interesantes porque meu pai sabe moito de carpinteria e sempre quixen ser coma el.

 

Construción dunha neveira con pezas recuperadas de ordenadores vellos

Uns alumnos voluntarios de primeiro de BAC propuxéronse construír unha mini-neveira con materiais reciclados. Alá polo mes de outubro de 2015 puxéronse ao choio co asunto. Durante un mes estiveron a traballar intensamente nos intres libres e ao final obtiveron un rotundo éxito.

Para construír a neveira empregaron as fontes de alimentación, ventiladores e disipadores de calor de computadores vellos destinados á reciclaxe. Contarémosvos como o conseguiron.

007

Para empezar, montaron unha caixa de material illante (porexpan, poliestireno expandido), que contiña no seu interior outra caixa de polietileno a modo de colector de alimentos. Ambas as caixas, unha dentro da outra, pechábanse coa súa correspondente tapa o mellor posible, para evitar fugas de aire e transmisión de calor cara a dentro do recipiente.

Unha vez construída a estrutura plástica efectuouse un buraco rectangular onde se axustou un disipador de calor, deses que levan os computadores sobre o seu núcleo ou procesador. Este obxecto é de aluminio e posúe unha cara plana e outra reticulada. Serve para refrixerar o núcleo que se quenta moito mentres funciona. Axustámoslle un ventilador sobre as láminas metálicas para mellorar a evacuación de calor, aparello que tamén obtivemos dun computador estragado. Na cara plana do disipador colocamos un módulo Peltier, que é un dispositivo electrónico que transforma directamente a corrente eléctrica en frío/calor. Resulta que unha plaquiña Peltier está construída por centos de semicondutores polos que pasa unha corrente de doce voltios e de catro ou cinco amperios. Ao pasar a corrente, unha das caras do Peltier arrefríase e a outra quéntase. Se somos capaces de transferir a calor da cara quente ao exterior e dirixir a cara fría cara ao interior da cámara frigorífica, acabariamos tendo unha neveira.

013

Colocamos outro ventilador interno sobre a cara fría do Peltier para facilitar a transmisión do frío polo interior da caixa onde vai colocado.

Todo este equipo funciona grazas a unha tensión de doce voltios de corrente continua. Pensamos en obtela dunha batería dun coche pero sabiamos que se ía a esgotar pronto. Volvemos recorrer á reciclaxe, nesta ocasión empregando a fonte de alimentación do computador estragado. Este aparello produce ata 100 watios de potencia en doce voltios, 40 watios en cinco voltios e 20 watios en tensión de 3 voltios. Ademais ten a vantaxe de xerar corrente continua estabilizada, é dicir, corrente moi parecida á dunha pila, cunha tensión practicamente constante. O problema é que o Peltier consome moita potencia e non se pode regular este consumo, podendo chegar a fundirse se non se limita. Por este motivo colocamos á saída de doce voltios da fonte de alimentación un aparatiño que se chama DIMMER. O dimmer permite controlar a potencia liberada sobre o módulo Peltier e así producir máis ou menos frío.

O resultado definitivo é unha neveira portátil que pode funcionar acoplada a 220 voltios (ou a 12 voltios) e que ten unha potencia de arrefriado de case 50 W, capaz de poñer a cámara de 40 litros a 4 °C nunhas poucas horas.

011

Construción dun galiñeiro

Durante este curso propuxémonos construír un galiñeiro para colocar xunto á horta. Na zona onde están as froiteiras hai espazo suficiente para que coman e vivan unhas dez galiñas. O motivo fundamental desta actuación é dedicar máis tempo ao coidado dos animais.

Démonos conta de que o noso proxecto ambiental era deficiente en canto a interese cara á os animais. Isto é debido a que coidar animais esixe moita máis atención que atender o campo en xeral.

011

A nosa idea consiste en manter un pequeno curral durante todo o ano coa menor presenza humana posible. Para conseguir este obxectivo deseñamos un galiñeiro que reúne tres requisitos fundamentais:

  1.  Debe manter as galiñas a cuberto.
  2.  Contén os lugares de posta de ovos.
  3.  Debe proporcionar auga e comida suficiente para unha semana.

Ademais proxectamos esta obra de tal forma que fose fácil de transportar e montar. Consiste nun deseño modular que permite separar zonas dunha peza e que ademais facilita a limpeza e o mantemento en xeral.

 

Materiais

Para construír este galiñeiro empregamos madeira natural de piñeiro tratada en autoclave. Este tipo de madeira é resistente ás inclemencias e resulta moi adecuada para conseguir un resultado armonioso e funcional.

En total encargamos material por un valor de 500 € que inclúe as seguintes pezas:

  1.  dez postes de madeira 75×75 mm e 2,40 m de longo.
  2.  40 táboas de 150 mm de ancho e 2,40 metros de longo.
  3.  10 táboas machiembradas de 95 mm de ancho e catro metros de longo.
  4.  30 listóns de 50×40 mm e 3 metros de longo.
  5.  6 listóns de 40×15 mm e 2,40 metros de longo.
  6.  Dous paquetes de tégola americana para cubrir o tellado.
  7.  Parafusos, ángulos, bisagras e outras pezas metálicas de suxeición.

 

013Deseño

Planificar axeitadamente unha obra esixe ter un deseño acertado. No noso caso o asunto complicábase ao ser uns rapaces inexpertos os que debían construír a obra. Realizamos varios bosquexos de aproximación no encerado para explicar aos alumnos os detalles da construción.

Tamén nos serviu o debuxo para perfeccionar detalles e corrixir erros. Efectuamos o deseño definitivo mediante unha aplicación informática (Qubism) que funciona baixo o sistema operativo Android, e que se pode executar en calquera smartphone ou tableta. Como podedes apreciar nas seguintes imaxes o resultado axustáronse moito aos obxectivos que pretendiamos conseguir e ao material que compramos.

037

 

025

Traballos na Horta Solidaria durante o curso 2015-2016

Os Terrícolas do Seminario de Lugo estivemos realizando unha morea de cousas durante este curso. Algunhas completámolas no Centro e outras no exterior. Ímonos adaptando ao que o tempo nos permite. Durante o curso 2015 – 2016 estivemos pendentes de varios proxectos, uns de mantemento e outros que requiren altas doses de esforzo ata chegar a culminalos con éxito.

Esperamos que a ilusión e o esforzo depositados por todos os que, dun xeito ou outro, participamos nestas actividades se vexa recompensado en motivación e orgullo. Todos estes traballos requiren de moito tempo extra que hai que sacar dos ratos libres. Estamos convencidos de que non é tempo perdido, de que os nosos alumnos aprenden moito máis co exemplo que coa teoría.

En certo modo, cando transmitimos os nosos coñecementos ás novas xeracións, pretendemos educar ás persoas en xenerosidade e lograr uns profesionais competentes. Esta idea básica, esencia da boa educación, só se consegue con dedicación e xenerosidade. Ambas as dúas virtudes son imprescindibles para inculcar nos nosos alumnos a cultura do esforzo e da eficiencia, valores ultimamente moi deostados.

A continuación expoñémosvos algunhas actividades que nos foron ocupando todo un curso de dedicación ao medio ambiente. Esperamos que vos gusten.

011

Coma estes últimos anos, procuramos ampliar a nosa horta para obter un beneficio maior. Agora temos un campo de cultivo con capacidade de rega e tamén un invernadoiro. O ano 2015 foi moi cálido respecto dos estándares galegos. Isto permitiu alongar o tempo de produción ata o mes de novembro. Este ano fixemos a comparativa de que é máis produtivo, se o terreo ao aire libre ou o invernadoiro. Resultou moito mellor o último e tratamos de saber por qué.

Comezamos o curso 2015 no mes de setembro, despois dun verán moi soleado. A horta necesitou máis rega que nunca. De feito tanto tivemos que regar que no mes de agosto quedounos o pozo sen auga durante unha semana. Démonos conta porque a bomba extractora descebouse e non sacaba auga. O profesor de Tecnoloxía tivo que buscar a maneira de cebala de novo desde que o pozo xuntou un pouco máis de auga. Esta seca tivo varias consecuencias nos nosos cultivos:

1.- Adiantou a produción de espinaca, leituga, tomates e pementos.

2.- O tamaño dos froitos foi grande ao principio, no mes de xullo, e despois foi minguando ata chegar a finais de setembro, no que volveu a aumentar.

3.- O outono resultou máis produtivo do habitual. Recollemos moitos pementos e tomates (uns cen kg de cada cousa).

4.- O invernadoiro permaneceu aberto dun lado durante todo o verán. A pesar de que poida parecer contraditorio, o invernadoiro eleva máis a temperatura do ambiente co plástico protector pero evita as correntes de aire, polo que a humidade no solo foi mantida con maior eficacia que no exterior. No invernadoiro cultivamos pementos e tomates. Medraron máis e produciron máis que as mesmas plantas postas no exterior, a pesar de ser plantadas con 15 días de retraso.

5.- Este verán pasado a leituga espigou moito antes, ao igual que a espinaca. Da primeira tivemos pouca produción, unhas 20 cabezas. De espinaca xuntamos 20 kg.

6.- A produción de pementos, de variedades Padrón, Arnoia ou morróns, estendeuse ata finais de novembro. Recollemos preto de 100 kg e os cultivados no invernadoiro resultaron moito mellores. Collemos exemplares de pemento morrón de 20 cm de longo e medio kg de peso.

052

7.- Algunhas plantas que sementamos non chegaron a medrar. Foi o caso dos cabazos e dos chícharos. Ambos vexetais secaron antes de tempo pola falta de auga e, tamén, por falta de atención e haber sido plantados moi tarde.

8.- A colleita de tomates foi mellor ca do ano anterior. Recollemos uns 150 kg de tomates de moi boa calidade, sobre todo da variedade Raf. Os do invernadoiro resultaron de moito maior tamaño que os do exterior, ademais de estar máis tenros e saborosos. Recollemos tomates ata finais de novembro, cousa que nos resultou incrible respecto doutras tempadas.

014

9.- Non houbo que quitar tanta herba do medio dos cultivos como noutras ocasións. A seca propiciou que as pragas vexetais non xermolaran e o terreo permaneceu limpo ata final de tempada.

Xa vedes que 2015 foi un bo ano para o campo. De feito non tivemos que gastar nada en tratamentos fitosanitarios, sobre todo cos tomates. Outros anos botabámoslles cobre para evitar o mildiu ao chegar a humidade e o frío do outono. Este ano non fixo falta. O único problema que tiveron algunhas tomateiras foi o ataque dunha larva que roía o tomate por dentro coma se fose unha mazá. Esta praga non nos causou moito dano e fómola eliminando á man en canto a viamos.
Outros produtos que colleitamos foron as verzas, acelgas e xudías. Destas últimas obtivemos moi pouca cantidade.

047

Agora estamos empezando unha nova sementeira. No que levamos de 2016 estivemos limpando a maleza e fresando o campo para que se airee. Removemos a terra do invernadoiro e quitámoslle a lona para desinfectar o chan. A terra cuberta necesita recuperarse e tamén unha renovación e abonado axeitado.

Podamos as parras de uvas brancas que temos no recinto. O ano pasado puidemos coller ata 50 kg de uvas pero de baixa calidade. Empregounas un coñecido para facer augardente porque non valían para viño. Esta clase de uva chámanlle “catalana” pero cremos que se trata dunha variedade híbrida entre especies autóctonas e especies traídas de América no século XIX para evitar parasitos como a filoxera. Dela sae un viño moi ácedo polo que non ten calidade, nin sequera xuntándoa con outras variedades, porque derrama o caldo. Así que como non a damos comido toda a produción ofrecémoslla a este coñecido. Ao final, contounos, que fixo augardente dela e que xuntou o bagazo obtido co doutras variedades que son malas para viño pero que fan boa augardente. Tamén soubemos que se pode facer augardente de mazá e doutras froitas, simplemente deixándoas fermentar.

022

Como temos na horta unha produción moi alta de ameixas (que non damos aproveitado), pensamos en facer licor con elas. As ameixas que temos son longas e moi saborosas, pero pásanse pronto. Así que empezan a madurar non duran máis ca unha semana, polo que empezan a caer da árbore e estráganse. Este ano imos facer unha fermentación coas que non poidamos comer e despois miraremos a ver que sae do alambique do profesor de Tecnoloxía.

Outro dos traballos que fixemos no 2016 foi plantar kiwis que reproducimos nós mesmos. Recollemos os restos da poda dunha parra e clasificamos as poliñas en machos e femias, tal como nos indicou a persoa que nolas deu.

Despois fixémoslles un proceso de curado e “sutura” das feridas do corte. Por esas feridas a planta colle infeccións no momento de enraizar. Para favorecer a produción de raíces e remediar o problema da podremia seguimos a seguinte receita: quentamos cera de abella (non de candeas) nunha lata fonda e somerxemos as puntas dos kiwis nelas uns 5 cm. Así quedaron cubertos os estremos por unha capa dun milímetro de cera que evita a podremia e permite o enraizamento da planta. Para comprobalo deixamos un exemplar de testemuña metido nun bote con auga. Para impulsar o enraizamento, tapamos o bote cunha cartolina e puxémolo nunha zona indirectamente iluminada, para que non lle dera a luz do sol de cheo en ningún momento. O resultado podédelo ver nas imaxes que ofrecemos a continuación.

Saíron raíces ao cabo dun mes, sen engadir hormonas nin fertilizantes nin nada, só con auga, hixiene e pouca luz.

Ao final obtivemos deste xeito 60 plantas femia e 20 machos de kiwi que esperamos medren moito para poder transplantar o ano que ven. Se o método ten éxito con outros vexetais, para o vindeiro curso trataremos de comercializar as plantiñas novas e así gañar uns cartos para financiar novos proxectos.

Os froitos do traballo

Estivemos traballando na horta desde o inicio de curso. De feito non a desatendemos durante todo o verán posto que estivo en máxima produción e non iamos abandonar a colleita. Sería unha mágoa que se estragasen todas as plantas que durante a primavera nos deu tanto traballo sacar adiante.

O rendemento da horta resultou máis que aceptable. O día 22 de outubro de 2014 foi o último no que recollemos algo de produción. Ata ese día conseguimos 200 cabezas de leituga, 100 kg de tomates, 250 kg de pementos, 25 kg de xudías, 12 kg de cabaciños, 9 kg de verzas, 3 kg de espinaca e algunhas hortalizas máis (fresas, perexil, melón) en menores cantidades. En canto a froitas, recollemos uns 100 kg de mazás, uns 50 kg de ameixas, algunhas peras e unha cantidade menor de avelás.

0002

O 90% da produción repartímola entre a xente necesitada de Lugo e o 10% restante a comemos no Centro. Da parte que doamos, o 70% a levamos á Cáritas parroquial de Lugo, e repartiuse en man aos necesitados que viñan a buscar axuda á parroquia de San Antono de Padua. A xente sentíase conmovida de ver aos rapaces traer as viandas. A pesar de levarmos moitas cousas, tardábase menos de media hora en repartir todo. A maioría de persoas pedían unha bolsa de pementos, unha de tomates ou un par de leitugas. Os voluntarios de Cáritas levaban un control da xente que viña buscar cousas para que non se dera lugar a abusos. En xeral o ambiente resultaba moi construtivo e todos poñían da súa parte para axilizar as doazóns. Dixéronnos que atendían semanalmente a unhas 400 persoas e que suministraban a 50 fogares de persoas maiores diariamente.

900 - CIMG9447

O outro 30% da colleita levámola ao comedor social de San Froilán. Todos os días as 12:30 abren as portas e atenden a unhas 50 persoas. Arredor de 100 persoas reciben un menú diario na súa casa. Alí tamén nos reciben sempre con moito cariño e sempre nos contan algunha anécdota aleccionadora. En xeral os rapaces teñen as súas reservas de falar cos mendigos pero sempre xorde algunha conversa interesante.

A parte coa que quedamos para o noso consumo faise escasa. Os rapaces comen de moi boa gana os pementos, tomates e leitugas que eles mesmos plantaron e cultivaron. Non deixan sobras. Cremos que é moi pedagóxico que valoren a comida natural, conseguida co esforzo propio, que non contén aditivos e que é moito máis saudable que a comida prefabricada. Coa froita pasa o mesmo. Parece que así senta mellor a comida e os rapaces valoran máis os alimentos naturais.

0024

A Horta Solidaria do Seminario de Lugo

A nosa Horta Solidaria xurdiu hai dous anos e medio cando un misioneiro retornado (Ramón Jacobo Bermúdez) propúxonos plantar unhas árbores froiteiras nunha horta abandonada en Santa Comba, unha aldea dos arredores de Lugo, preto de Nadela. Plantamos 20 froiteiras e desbrozamos o terreo. Como a extensión para árbores era escasa, pareceunos que podiamos completar a tarefa recuperando o espazo que antigamente estivera dedicado a horta.

Cando Voz Natura nos concedeu o premio Galicia, hai dous anos, decidimos reinvestir o premio en algo que nos permitise desenvolver mellor as nosas actividades. Así que destinamos os 5000 euros do seguinte xeito: un lote de 3000 euros cos que mercamos un motocultor, outro de 1300 euros que enviamos a República Dominicana para instalar sistemas de rega en invernadoiros. Os restantes 700 euros gastámolos en materiais para os rapaces e para mellorar a calidade ambiental do Centro (mercamos plantas, xardineiras, utensilios para o viveiro, etc).

0015

Co motocultor tivemos a posibilidade de ampliar a horta. Grazas a el puidemos traballar uns 400 metros cadrados de terreo a partir dos iniciais 100 metros (que limparamos a man e con sachos). Tamén recuperamos unha rozadora que estaba inutilizada e que nos facilita moito os traballos de limpeza. Foi doada polo pouco uso que lle daban e porque non eran capaces de acendela. Nós mesmos lle fixemos unha revisión do motor e dos accesorios e conseguimos poñela a andar. Agora podemos limpar a maleza e segar a herba en canto medra.

A horta converteuse nun aliciente para facer saídas de 3 ou catro horas (que se converten, realmente, en tardes de traballo de campo). Os alumnos botan toda a semana agardando a que os chamemos para ir a traballar a Santa Comba. Como a oferta de voluntarios supera con moito a demanda, pensamos na posibilidade de esixir uns mínimos nos estudos para poder ir. Os rapaces non van en caso de ter máis de tres materias suspensas e teñen preferencia os que melloran ás súas notas entre avaliacións ou recuperan algunha materia pendente.

0032

De momento estamos indo á horta unha ou dúas veces por semana, segundo acompañe o tempo. As visitas realízanse con grupos de 8 alumnos e duran entre tres e catro horas, polas tardes dos venres. Desta forma os rapaces non “perden” clase, nin teñen apuros polas tarefas e tampouco se altera o ritmo do Centro.

Falta que nos acompañe o bo tempo para ver medrar as cousas que temos plantadas e poder empezar a recoller froitos en xuño.

Cultivo dunha “horta solidaria”

Un xeito de levar á práctica as ideas anteriormente expostas é cultivando entre todos unha horta solidaria. Para os nosos alumnos foi unha auténtica sorpresa cando souberon a nova. Todos querían colaborar, sen excepcións, canto antes. O tempo tan húmido dos tres primeiros meses deste ano 2013 impedíronnos empezar coa horta antes do mes de abril. Tamén ós labregos estiveron amolados polo mesmo asunto polo que aprendemos a resignarnos. Non se pode ir contra da Natureza e temos que aceptar as súas circunstancias adversas, debemos adaptarnos a elas (creo que este era un dos principios que rexen a evolución que, por suposto, tamén nos afecta ós seres humanos)

A idea da horta xurdiu dos contactos que temos con colaboradores de Caritas que nos falaron da posibilidade de pedir fincas que quedan en desuso nas aldeas para cultivo solidario. Os mesmos demandantes de caridade son os que as traballan para recibir despois o beneficio de xeito proporcional o grao de colaboración.

Sostibilidade

Cultivar unha horta de xeito tradicional é un xeito de recuperar costumes que se van esquecendo co tempo pero que noutrora serviron para manter un xeito de vida en simbiose coa Natureza. A horta en Galicia sempre foi sinónimo de neveira, de despensa, en xeral de “supermercado”. En calquera época do ano a xente podía botar man dunhas verzas, duns repolos, recoller patacas ou mesmo froita no outono. Nas aldeas, vilas e cidades había hortas que servían para o autoconsumo e para sacar unhas “perras” no mercado ou na feira. A xente sobrevivía grazas as hortas.

Integración na biodiversidade

As hortas galegas constitúen un mosaico rico en especies vexetais, un cadro multicor, un collage que relaxa o espírito de quen coida e ve medrar o seu traballo. Porque as hortas teñen que estar ben arranxadas, ben regadas, coa terra aireada e sen malas herbas. O labrego non só busca o sustento da horta senón que se converte en artista, en creador, en experimentador, en biólogo. Quixemos aprender da humildade do labrego que debe conseguir o propio sustento co traballo cotiá, constante e creativo.

De orixe natural

Na actualidade parécenos que todo se pode obter botando a man sobre os andeis dos comercios que se fornecen da industria que produce artigos hixiénicos, esterilizados, ben conservados e cun márqueting impecable. Lonxe estamos daquelas patacas cheas de terra ou das mazás con bicho ou das leitugas metidas nun plástico. Coa nosa horta queremos recuperar esta conciencia natural, máis humana, de que os alimentos non proceden das fábricas, de que as cousas que nos ofrece a Natureza para comer non veñen envoltas en plástico e que tampouco son impolutas.

Ecoloxía

Aprendemos a manter a nosa horta libre de sustancias agresivas que despois poidamos inxerir por ser asimiladas polos vexetais. Moitas veces non somos conscientes de que a agricultura extensiva procura maiores producións a costa de empregar técnicas agresivas co medio ambiente e mesmo coa saúde. Nós non imos empregar nin pesticidas nin fitosanitarios de tipo sistémico pois estes introdúcense nos organismos vexetais e convértenos en velenosos para as pragas e tamén, tal vez, para os seres humanos. Se temos algunha dificultade con algunha praga ou peste o que faremos será empregar recursos biolóxicos como pode ser a folla do tomate esmagada, que repele ós insectos, ou sustancias pouco agresivas coma o sulfato de cobre para evitar os fungos. A nosa horta é ecolóxica.

Cooperación

Un traballo comunitario precisa do coidado de todos: o que un fai non debe ser destruído por outro. Necesitamos organización e control, estar dispostos a respectar o traballo dos demais e tamén a que o noso sexa corrixido. Levar unha horta precisa dun aprendizaxe de rutinas como quitar herbas, regar sen pasarse, podar, rarear, airear a terra, suxeitar… Uns farán estas tarefas con máis habilidade e acerto que outros pero todos debemos colaborar en que sexan actividades sumativas.

A responsabilidade de obter colleita radica en todos, na boa organización, na cooperación, no esforzo colectivo.

Solidariedade

¿E que se pode facer? Pensamos que a mellor maneira de comprometer ós nosos alumnos é orientando o seu traballo en beneficio dos máis necesitados. Traballar polos demais é moito máis gratificante que facelo para un mesmo, sobre todo cando se fai para paliar unha necesidade. O altruísmo parte da base de identificación co próximo, de poñerse na pel do outro e comprender que podiamos estar na súa situación. Nese caso, no de vernos en necesidade,  simplemente nos gustaría que os afortunados se lembrasen de nós e que nos tivesen en consideración. Sabemos que non imos acabar co problema da pobreza pero sentímonos parte da solución e non parte do problema. Queremos que o noso pequeno gran de area, que a nosa iniciativa sexa contaxiosa, para que haxa outros que colaboren e formen outro anaco de solución.

Proxecto

Antigamente o Seminario de Lugo tiña unha horta propia, de aproximadamente unha hectárea, que se empregaba para obter recursos agrícolas e para manter algo de gando. Eu lembro como nos anos oitenta do século pasado aínda se facía a matanza do porco e había galiñas e coellos dentro do recinto do Seminario. Pero esta horta desapareceu no inicio do século XXI cando o urbanismo de Lugo esixiu converter esta zona verde en terreo edificable.

Nestes meses do curso 2012-2013 buscamos algún xeito de manter ós rapaces en contacto coa natureza. As saídas de paseo non parecían algo suficiente para manter o pulo e a motivación dunhas mentes inquedas que necesitan de innovación. A ocasión de cultivar a horta xurdiu cando Ramón Jacobo, párroco de Santa Comba no concello de Lugo, propúxonos plantar algúns árbores na horta da reitoral que estaba a restaurar. El tiña coñecemento de que outros anos plantaramos con Voz Natura noutros lugares e pensou en que lle podiamos botar unha man. Cando fomos de visita a Santa Comba démonos conta de que podiamos complementar a plantación de árbores co cultivo dunha horta. Anos atrás xa houbera horta naquel lugar pero, co falecemento do párroco anterior, todo aquilo foi a pique. Isto é unha mostra máis da extinción do mundo rural galego polo avellentamento da poboación, pola falla de relevo xeracional e polo abandono das tarefas agrícolas en troques doutras máis urbanas e industriais.

Empezamos coas tarefas a finais de marzo. En canto o tempo nos deu unha tregua puxémonos mans á obra desbrozando a maleza que invadía o recinto de aproximadamente 1000 metros cadrados. Recollemos o estrume e amoreámolo para unha queima posterior.

Uns días despois empezamos coa tarefa de quitar as herbas, reviralas, soterralas. Empregamos os restos vexetais como abono e tamén os soterramos facendo uns regos, co sacho e o legón. Este traballo tan duro levárono a cabo 12 alumnos de 4º de ESO que acabaron coas mans cheas de bochas. Mentres tanto outros levantaron un emparrado que estaba tirado no chan suxeitándoo firmemente con postes e travesas de madeira. Tamén acabaron de desbrozar a carón dos muros e podaron as árbores que o precisaban. Outros plantaron 20 árbores froiteiras no mesmo terreo. Tamén puxeron unha ducia de tomates e pementos. Despois do esforzo realizado fomos refrescarnos a un restaurante próximo onde o cansazo se manifestaba máis canto maior era a idade.

Noutra xornada de tarde os alumnos de segundo de ESO plantaron hortalizas: leitugas, verzas, repolos, sandías e xudías. Para estas últimas tivemos que buscar uns varais ó pé do río. Moito traballo nos custou conseguilas. Despois cravámolos no chan de a tres para que soporten ben o peso das gabeadoras. Tamén acondicionamos un anaco máis de pradería para estender a horta ata os 100 metros cadrados. Algúns rapaces dedicáronse a quitar hedras dos muros e outros a recoller restos de paus que quedaban polo chan.

Noutras visitas facemos traballos de mantemento, regamos e revisamos o estado da plantación. De momento non tivemos que sulfatar nin facer uso de pesticidas e agardamos non ter que empregalos. Esperamos que a finais de maio xa poidamos recoller as primeiras leitugas e algunhas xudías. O resto da produción obterémolo en xuño e xullo. Daquela contamos coa colaboración de Ramón para regar e recoller os froitos cando o curso teña xa rematado. O destino dos froitos da horta será o comedor social San Froilán de Lugo pero creo que nós tamén probaremos algo do que sementamos.

O acuario – Cría e reprodución de peixes cebra

O peixe cebra (danio rerio), un pequeno peixe orixinario do sueste asiático, é utilizado como organismo modelo para experimentación en diversas áreas de investigación como a biomedicina, a acuicultura ou a alimentación. Xunto co rato son os organismos modelo por excelencia dentro dos vertebrados.

Algunhas das principais características que fan ao peixe cebra unha especie de gran interese son o seu pequeno tamaño, as elevadas descendencias obtidas cun tempo xeracional moi curto (3 meses) e unha fertilidade relativamente alta que permiten un fácil manexo, a custos moi reducidos, de grandes cantidades de individuos. Ademais, a fecundación é externa, o que permite que se poidan dirixir as cruces, dando lugar a embrións transparentes nos que se pode seguir e analizar todo o proceso de formación de órganos.

O xenoma do peixe cebra está secuenciado por completo e achouse unha gran similitude co xenoma humano. O coñecemento do seu xenoma permitiu a procura e xeración de organismos mutantes nos que se pode estudar con todo detalle a actividade de multitude de xenes in vivo, xa sexa de variantes xenéticas da propia especie, como xenes de interese de diferentes especies.

A posibilidade de utilizar nas aulas especies animais que permitan pór en práctica de maneira sinxela o método científico e, coñecer ao mesmo tempo novas tecnoloxías biolóxicas para experimentación, supón un achegamento ao mundo da investigación co propósito de incentivar as vocacións científicas.

OBXECTIVOS

– Manexar no laboratorio o peixe cebra como organismo modelo de experimentación e o seguimento do seu ciclo biolóxico.

– Coñecer as novas tecnoloxías xenéticas (transxénese e xenotrasplantes) a través dunha ferramenta virtual que achega aos alumnos aos últimos avances da ciencia.

– Adquirir un vocabulario científico técnico tanto en castelán como en inglés, que lles permita ser capaces de entender un texto científico básico.

– Deseñar novos experimentos cun organismo modelo e aplicando as tecnoloxías xenéticas.

– Xerar un achegamento á ciencia de maneira práctica e innovadora mediante un acuario na aula e un laboratorio virtual.

– Concienciar aos alumnos das posibilidades profesionais da ciencia, e da importancia da mesma para o desenvolvemento socioeconómico dun país.

– Fomentar o debate na aula achega do coñecemento científico e as súas implicacións éticas no desenvolvemento de novas tecnoloxías.

 METODOLOXÍA

-Este proxecto desenvólvese mediante un acuario na aula e un simulador pedagóxico (laboratorio virtual).

-Introducimos no acuario oito femias e catro machos adultos, os cales se distinguen perfectamente xa que os machos son máis delgados e as femias máis grosas porque teñen os ovos na súa barriga. Unha característica dos peixes cebra é que son case transparentes e podemos ver facilmente os seus órganos internos. Se miramos ás femias fixamente podemos ver os seus ovos na barriga.

-A alimentación realízase 2 veces ao día (9:00 da mañá e 8:00 da tarde) con escamas de peces.

-Mantemos sempre a temperatura constante a 28ºC xa que son peixes de auga quente.

-A depuradora consta de varios filtros, de esponxa fina, grosa, de carbón activo, os cales se limpan semanalmente con auga e substitúense cada 3 meses.

-Engadimos canicas no fondo do acuario para simular pedras de canto rodado e algunha planta artificial.

-Mantemos o ciclo de día-noite de 14 horas de día e 10 horas de escuridade, é moi importante manter este ciclo de día-noite para obter os mellores resultados na fecundación.

-Limpeza semanal do acuario: retiramos o 20% de auga do acuario e substitúese por auga limpa á que lle engadimos 10 ml de acondicionador, tamén limpamos as paredes do acuario cun imán, así como todos os elementos accesorios do acuario.

-Unha vez á semana engadímoslle 10 ml de antialgas.

-Cada 2 meses facemos a limpeza completa do acuario cambiando toda a auga (40 litros)

-Realizamos varios cruzamentos:

1) Mediante unha “parideira” separamos 4 femias e 2 machos deixando flotar a “parideira” no acuario. Mantivemos separados aos machos e ás femias durante 10 horas en escuridade para que as feromonas liberásense. Ao día seguinte, ao pór a luz e quitar o separador de machos e femias, puidemos ver como se realizaba a fecundación, o macho dáballe unhas rabexadas á femia na barriga para avisala de que era o momento de liberar os ovos e a continuación o macho liberaba o seme.

2) Puxemos un recepente de cristal na base do acuario recuberto por unha rede, este recipiente colocámolo á noite e retirámolo á mañá seguinte, igual que antes mantendo as 10 horas de escuridade. A rede colocámola para evitar que os peixes se coman os ovos.

3) Puxemos un recipiente de cristal na base do acuario con canicas no fondo, este recipiente colocámolo á noite e retirámolo á mañá seguinte despois de 10 horas de escuridade. As canicas colocámolas para evitar que os peixes se coman aos ovos.

-Os ovos obtidos pasámolos a unha placa “petri” por decantación e así os días seguintes puidemos observar ao microscopio as distintas etapas desde ovo-larva e adulto.

-Utilizamos un simulador pedagóxico, cada alumnos realizou distintas probas prácticas co computador relacionadas coa limpeza do acuario, uso de material de laboratorio, prácticas das leis de Mendel, transxénese, xenotrasplantes… conseguindo unha puntuación segundo o número de acertos e fallos obtidos para así conseguir o trofeo de ouro, prata ou bronce.

O noso viveiro

O viveiro partiu dunha idea de Pedro, o “manitas” do Seminario. Conseguiu facerse con moitas macetas e sementeiros para poder conseguir tomates, pementos, leituga, fresas e algunhas cousas máis. E abofé que medran as plantiñas. O lugar que escolleu para este proxecto foi un alpendre cuberto con pranchas de policarbonato transparente que permiten o paso da luz ambiente pero impiden a fuxida da calor. Deste xeito a temperatura no local mantense 10 graos ou máis por enriba da ambiental.

Agora, coa chegada da primavera, as sementes de moitas hortalizas necesitan auga e unha calor intensa para brotar. Os pementos, por exemplo, son moi duros en saír pois tardan entre unha semana e quince días en botar as primeiras folliñas. Ás veces é preciso colocar os tarriños onde se colocaron as sementes sobre radiadores de calor para que non “enfríen”. Os tomates  son menos esixentes pero, con todo, tamén lles gusta a calor.

No viveiro hai pementos de tres clases: de Arnoia, do Padrón e morróns, en total unhas 80 plantiñas. Tomates temos de dúas clases: Raf e Cherry.

A morfoloxía do tomate Raf é especial e moi característica. É un froito de forma irregular con profundos regos que terminan no centro, de forma ovalada e achatado polos extremos. Estes regos fano moi recoñecible e dan fe da súa calidade. A súa cor é dun verde intenso con pinceladas que se aproximan ao negro no seu parte superior.

No seu interior atópase a polpa cunha coloración rosácea, de textura compacta moi firme e zumenta, carnoso e con sementes pequenas. É consistente e, polo xeral, ten un delicioso sabor doce debido ao equilibrio entre os en azucres e a acidez de tipo cítrica e málica. A maduración prodúcese de dentro a fóra.

A tomateira raf é unha planta vigorosa que pode producir tomates de máis dun kg de peso. A súa envergadura natural pode acadar os 4 m mentres que en produción de cando en cando déixaselle pasar do metro e medio.

O Cherry é unha variedade moi apreciada culinariamente. Son eses tomatiños pequenos que parecen cereixas, ideais para consumo en fresco. Necesita entutorado pois a planta medra e ramifica moito. O froito é unha bola pequena, dun tamaño pouco maior ao dunha cereixa. Require grandes cantidades de luz e auga.

Nesta imaxe podedes ver a ristra de tomatiños que produciu esta planta que cultivamos o ano pasado. Aquí tamén podedes apreciar o sistema de rega por goteo e o cultivo en macetas no interior do local.

Tamén aproveitamos as leitugas e as fresas que se cultivan en macetas.

Toda esta produción sostense grazas ó abono que conseguimos ano tras ano na compostadora que nos facilitou xa hai tempo Voz Natura. Aquí metemos detritos, follas e restos alimentarios que imos atopando. Fermentan e, ó cabo dun ano temos un compost de primeira calidade.