Roteiro didáctico ambiental polo noroeste do Concello de Ourense.

avatar Escrito por salourense98
20 de noviembre de 2020 a las 9:31h

O día 16 de novembro, alumnado de Cultura Científica de 1º de bacharelato participou nun itinerario desde Quintela a Outariz (pasando por Santa Comba de Naves e por Untes). Esta actividade complementaria, organizada polo Seminario de Ciencias Experimentais e polo Seminario de Educación Física, dentro do Programa de Educación Ambiental Voz Natura, pretendía, entre outros, dous obxectivos: por unha banda, recuperar sensacións en contacto coa natureza, logo destes difíciles meses aprendendo a convivir co SARS-CoV-2; por outra, achegarnos á parte máis septentrional do concello, nunha aproximación a bosques caducifolios, mediterráneos e de ribeira, moi preto do Camiño Real de Santiago (por Castro de Beiro) e do Camiño Real de Cudeiro (por Sartédigos).

A continuación, o alumnado participante narra a súa experiencia, acompañada de fotografías tomadas por eles mesmos e polos educadores que os acompañaban:

O punto de reunión (punto A no mapa), xusto na entrada da rúa das Carballas, correspondía coa parada de bus urbano situada ao remate da recta de Quintela. Neste punto os profesores Gustavo Monroy e Santos Vivas presentaron a Eduardo José González Clavijo, xeólogo, que nos acompañou durante toda a mañá para axudarnos a profundizar en contidos relacionados coa xeoloxía, moi presente durante o roteiro, un itinerario didáctico ambiental que os docentes artellaron arredor de 10 centros ou paradas de interpretación, sobre as que deseñaron unha unidade didáctica que entregaron en caderno de papel (a semana previa á actividade compartiron ese documento en pdf por medio do correo electrónico). Dispuxemos tamén dunha clave dicotómica para o recoñecemento de árbores comúns, e do Ipad do proxecto, dispositivo do que botaríamos man para ampliar información durante toda a xornada.

Na mesma rúa das Carballas comezamos a traballar falando do feísmo (algo bastante común na nosa comunidade) xa que tiñamos algunhas casas como exemplos. Pódese consultar a información recollida por La Voz de Galicia sobre o Foro reunido en Ourense en novembro de 2004 en https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/ourense/2004/11/20/planeamiento-urbano-insuficiente-acabar-feismo-galicia/0003_3224730.htm

Curiosamente, logo dunha desas casas, atopamos unha palmeira en perfecto estado, algo pouco frecuente debido á praga do picudo vermello, Rhynchophorus ferrugineus, que acaba con elas ao deixar as súas larvas no interior do tronco do que se alimentan. Na cidade temos exemplos de palmeiras que non tiveron a mesma sorte en lugares como as Burgas, o edificio do bispado ou mesmo nos xardíns do noso colexio.

Continuamos pola rúa das Carballas e non tardamos en atopar a primeira das especies invasoras que vimos polo camiño, a tintureira ou herba carmín, Phytolacca americana, unha das plantas con máis capacidade invasora das que hai en Galicia. Eduardo aproveitou para amosarnos cantos rodados dun dos socalcos aluviais do Miño (dos que voltaría a falar en Paramiños), e comentar a anécdota da exploración xeolóxica e as complicacións posteriores nas obras do tunel da alta velocidade, ao pasar baixo a aldea de Naves.

Desviámonos cara a esquerda subindo por unha verea. Aos poucos metros do desvío chegamos á parada 1, onde falamos dos tipos de camiños (verea, rodeira…), da formación dos carrabouxos ou bugallos e dos liques, moi empregados ambos na cidade como ornamentación na festa dos Maios. Como curiosidade, destacar que moitos empregamos a aplicacións Google Lens para tentar identificar as especies que íamos atopando. Puidemos tamén fotografar algunha que outra pegada de porco bravo, Sus scrofa.

Seguindo o camiño chegamos a un novo desvío onde atopamos un piñeiro con moita resina no seu tronco; aproveitamos enton para falar das utilidades deste (pegamentos, barniz, cosmética…) e do ámbar, unha rocha moi preciada que provén de resinas fosilizadas.

A media subida detivémonos a contemplar un gran bloque de granito ao que Eduardo denominou como “roca acastillada”, ou división en bloques do granito por mor de diaclasas producidas polo descenso da presión na saída á superficie das rochas. Explicounos que estes bloques sepáranse e van dando lugar a bolos segundo se erosionen as aristas por mor da humidade e da temperatura.

Máis adiante, na parada 2, abrimos varios carrabouxos para ver as larvas da vespa causante destas formacións (familia Cynipidae, xénero Andricus); mesmo atopamos unha na súa fase final, antes de saír do propio carrabouxo.

Tamén fotografamos distintas especies de fungos (entre eles o “peido de lobo”, Lycoperdon perlatum), asociados coa vexetación da contorna. Animámosvos a que visionedes o audiovisual “La internet del bosque”, emitido no programa de RTVE “El Escarabajo Verde” o 26 de xuño deste ano, que podedes ver na seguinte ligazón: https://www.rtve.es/alacarta/videos/el-escarabajo-verde/escarabajo-verde-internet-del-bosque/5538760/

Observamos distintas especies arbóreas coma érbedos, carballos… e tentamos identificalas coas claves dicotómicas. O caso do érbedo, Arbutus unedo, chamou moito a atención, porque no momento desta actividade pódense atopar froitos coincidindo coa floración. Na mesma parada, calculamos a idade dunha árbore afectada por un lóstrego medindo o seu diámetro.

A subida continuou e podiamos percibir como o solo ía cambiando a súa composición, pasando dun solo de sábrego a un solo de rochas graníticas, nas que puidemos atopar filóns de cuarzo, provocados pola filtración de magma por fendas na rocha. Os minerais deste magma cristalizaron moi rápido, dando lugar a estas formacións. Outro dato moi interesante é que o ouro e outros minerais pesados tamén quedan atrapados neste cuarzo; ao erosinarse as rochas o ouro chega ata o río Miño, e esta é unha das orixes do ouro atopado polos romanos neste (e noutros) ríos.

Antes de chegar ao mosteiro puidemos observar máis especies destacadas, como a xilbarbeira ou xibarda, Ruscus aculeatus, na que o talo semella as follas; e os fentos (Pteridofita). Tamén atopamos unha rocha que sufrira un proceso de episienitización (decuarcificación ou albitización, coloración avermellada das rochas por mor do seu contacto co ferro).

E chegamos ao mosteiro (parada 4), cheo de maleza e de difícil acceso, pero entretido de explorar. Velaquí algunhas fotos.

Trala saída do mosteiro chegamos á contorna da aldea de Naves, onde Eduardo nos explicou o por que da súa situación nun val (como a da maioría de pobos en Galicia). Esta é debido a que os vales son zonas sedimentarias con terras moi ricas e máis auga.

Collendo unha senda á esquerda achegámonos ao miradoiro de Paramiños (parada 5), desde o que tomamos fotos e aprendimos moito sobre a orixe das montañas galegas, grandes bloques a diferentes alturas formando vales e montañas (teclas). Tamén aprendimos o que é o perfil ideal dun río e de que depende a súa capacidade erosiva. Paseando polos arredores do miradoiro puidemos atopar diversas formacións xeolóxicas denominadas pías e taffonis, cavidades redondeadas na parte superior ou lateral da rocha.

Na contorna do miradoiro fixemos o xantar; ao remate deste, comezamos o descenso cara Untes. No primeiro tramo calculamos o grao de inclinación da pendente. Tratábase, durante todo o itinerario, de tentar facer un cálculo do gasto calórico estimado para a actividade, explicando o método para calculalo. En caso de dispoñer dalgún dispositivo de monitoraxe da actividade física (smartwatch, pulseira de actividade…), empregalo e comparar os resultados obtidos coa información que nos achegara o dispositivo. Se o dispositivo o permitira, analizar a curva da frecuencia cardíaca e comparala coa do perfil topográfico do itinerario ou co desnivel; así poderíamos ver como se adapta o noso corazón ao esforzo.

A medida que baixabamos atopamos máis e máis mimosas, Acacia dealbata, ata un punto no que nas beiras habitaba exclusivamente esta especie. Aproveitamos para falar delas, da súa gran capacidade invasiva e da asociación simbiótica con bacterias que permiten a fixación de nitróxeno atmosférico.

Nada máis chegar a Untes, ao remate do descenso de 3 km, puidemos observar un lavadoiro coa lámina de auga cuberta por lentellas de auga, Lemna minor, unha especie foránea e tamén invasora.

Pasando por un viaducto para salvar as vías do tren observamos a trincheira (corte que se lle fixo á montaña), as gabias e as mallas metálicas colocadas para evitar desprendementos.

Para chegar á senda do río salvamos as vías grazas a un paso por debaixo das mesmas.

Á beira do Miño continuamos a bo ritmo, parando só nalgúns puntos: atopamos un estipe de palmeira cortado e unha caseta/observatorio de aves que precisa algúns traballos de mantemento.

En Outariz (punto B no mapa) rematamos a actividade con fotos do grupo.

Unha xornada moi divertida que serviu para desconectar un pouco da abafante situación actual e para aprender moitas cousas novas e interesantes.

OUTONO EN ENSINO INFANTIL.

avatar Escrito por salourense98
1 de noviembre de 2020 a las 14:09h

Durante todo o mes de outubro, alumnado e mestres de Ensino Infantil estivemos a traballar o Proxecto de Outono, unha completa proposta educativa na que aprendemos unha manchea de cousas sobre esta bonita estación.

Os máis cativos do colexio están a disfrutar un montón facendo diferentes actividades de outono, pintando con pintura de dedos (3 anos)…

… coñecendo froitos típicos desta estación, facendo series con diferentes follas secas (4 anos)…

… e levando a cabo actividades de grafomotricidade (5 anos).

A carteleira Voz Natura do centro, situada no pórtico do edificio de EI, ESO e BAC, recolle durante estas semanas unha escolma fotográfica do alumnado responsable deste espectacular traballo, plasmado nos corredores e nas paredes das aulas dos distintos cursos.

OUTONO EN ENSINO INFANTIL.

avatar Escrito por salourense98
11 de octubre de 2020 a las 11:14h

A pasada semana alumnado e mestres de 6º de Ensino Infantil comezamos a traballar o Proxecto de Outono, unha proposta educativa maravillosa e moi intensa na que aprendemos unha manchea de cousas sobre esta bonita estación.

O traballo a través das intelixencias múltiples permítenos acadar as metas de comprensión con éxito e facelo de xeito dinámico e divertido.

No xardín do noso cole recollimos froitos e follas secas das árbores, e levamos todo á aula para traballar. Partimos as follas, apreciando as sons que producen, e cos anaquiños resultantes completamos a superficie de debuxos en papel.

Na aula (empregando fichas, contos e cancións) traballamos con algúns dos froitos típicos da estación, distinguindo entre secos e carnosos, de textura suave ou áspera, de sabor doce ou amargo… E fixemos estampados nun precioso mural de outono.

Tamén levamos a cabo impresións con témperas, traballando formas e cores. Agardamos que vos guste a nosa actividade.

Inicio do curso 2020-2021.

avatar Escrito por salourense98
27 de septiembre de 2020 a las 16:53h

Saúdos e benvidos ó noso blog.

O 26 de setembro, sábado, os coordinadores do proxecto participamos na ruta #sonÁRBORE, organizada por Sustinea en colaboración coa Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN) e o Ateneo. A actividade tiña como obxectivo dar a coñecer o patrimonio arbóreo da cidade de Ourense, ademáis de proporcionar un espazo de reflexión en movemento, onde compartir coñecementos e ideas sobre a xestión do arboredo urbano e as distintas tipoloxías de espazos verdes da cidade.

Nun grupo reducido e sempre en espazos abertos, dada a emerxencia sanitaria pola COVID19, percorrimos varios espazos emblemáticos da cidade, tendo como guías de excepción a Juan Higueras, da SGHN, e a Mariano Sánchez, conservador do Real Xardín Botánico de Madrid. Ambos compartiron cos asistentes unha manchea de coñecementos, curiosidades e opinións expertas, nun ambiente distendido, de diálogo e desfrute dos distintos espazos.

Empregando unha app que permitía o acceso voluntario e anónimo desde os dispositivos móviles, as organizadoras plantexaron unha serie de cuestións en distintas ubicacións; das respostas a esas cuestións xurdiron interesantes debates e momentos de reflexión.

Unha actividade moi enriquecedora e interesante, que terá continuidade na exposición #sonÁRBORE.

Todas e todos os que formamos o equipo VOZ NATURA do centro animámosvos a que participedes actívamente nas actividades programadas para este curso, sempre con seguridade e responsabilidade. Vémonos !!!

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/2020/09/27/ruta-naturaleza-ourensana/0003_202009O27C10996.htm

Actividades do último trimestre.

avatar Escrito por salourense98
27 de junio de 2020 a las 10:50h

O último trimestre deste curso 2019-2020 quedará ligado á crise sanitaria causada polo SARS-CoV-2, responsable da COVID19, que nos levou a todas e a todos ao confinamento polo estado de alarma e a decisión das autoridades de rematar o curso telemáticamente.

Nestas circunstancias, moitas as actividades do noso proxecto foron suspendidas, ou ben presentadas nalgúns casos como suxerencias de traballo para seguir aprendendo e non esquecer a importante labor de concienciación e sensibilización no coidado da contorna. Neste contexto, destacan algunhas actividades nas que a comunidade educativa do noso centro fixo un esforzo para tentar sacar adiante tarefas iniciadas con anterioridade, como darlle unha oportunidade ás frondosas do miniviveiro, rematar as láminas de papel vexetal ou avanzar nas tarefas de deseño dunha unidade didáctica para empregar na visita ó Parque Botánico de Montealegre.

A continuación, amosamos algunhas imaxes representativas das actividades levadas a cabo, seleccionadas entre as moitas desenvolvidas desde infantil a bacharelato.

MINIVIVEIRO DE ÁRBORES AUTÓCTONAS.

Durante o estado de alarma, e cando as condicións foron as axeitadas, familias, educadores, alumnas e alumnos pasaron polo centro para recoller árbores do miniviveiro, e levalos para plantar nas súas fincas, nos arredores da cidade.

LÁMINAS DE PAPEL VEXETAL.

Parte do alumnado de 3º ESO rematou a serie de láminas de papel vexetal, deseñadas a partir de imaxes publicadas neste blog. Este traballo quedou interrumpido o 13 de marzo, a piques de rematar o segundo trimestre. Co inicio do curso 2020-2021 agardamos poder presentar estes deseños nunha exposición temporal para desfrute de toda a comunidade educativa.

VISITA AO PARQUE BOTÁNICO DE MONTEALEGRE.

No horario de saídas dos domicilios durante o estado de alarma, o alumnado de 3º e 4º ESO tivo a oportunidade de achegarse ao Parque Botánico de Montealegre, coa intención de descubrir este espazo e presentar propostas de actividades e dinámicas para levar a cabo no mesmo. Coa participación activa do alumnado, estas tarefas servirán para elaborar unha unidade didáctica que será de utilidade á hora de visitar este espazo, dentro do percorrido polo escape noreste do sendeiro periurbano de Ourense.

Agardamos que teñades un merecido descanso estival. Apertas para todas e todos !!!

LANTERNAMORSE.

avatar Escrito por salourense98
17 de abril de 2020 a las 14:30h

O 28 de marzo, nesta ocasión sen actos nas rúas dado que coincidiu co confinamento polo estado de alarma, celebrouse desde os balcóns e as fiestras a HORA DO PLANETA, unha iniciativa a nivel mundial promovida polo Fondo Mundial para a Natureza (WWF nas súas siglas en inglés). Esta campaña botou a andar en 2007 en Sidney, impulsada por WWF Australia, e agora suma a 190 países e territorios, coa participación de miles de entidades e millóns de persoas en todo o mundo durante ese día.

Podedes consultar a campaña na seguinte ligazón: https://www.wwf.es/nuestro_trabajo/clima_y_energia/hora_del_planeta

Así seguimos desde Salesianos-Ourense a proposta de lanternamorse na HORA DO PLANETA:

O audiovisual elaborado coas aportacións da comunidade educativa pode verse na seguinte ligazón: https://youtu.be/SsPQDQoB5n8

Esta iniciativa do Fondo Mundial para a Natureza foi recollida por La Voz de Galicia o día 29 de marzo.

HORTA ESCOLAR MAMÁ MARGARIDA

avatar Escrito por salourense98
15 de abril de 2020 a las 11:13h

Durante o curso 2019-2020 o alumnado de Ensino Infantil e Ensino Primario (deseguido EI e EP) participou actívamente en distintas actividades relacionadas coa horta escolar. Este curso bautizamos este espazo como horta escolar Mamá Margarida, na honra de Margarita Occhiena, nai do fundador dos salesianos, Giovanni Melchiorre Bosco, máis coñecido como Xoán Bosco ou Don Bosco.

A finais de outubro o alumnado de EI habilitou nas súas aulas un espazo para amosar os diferentes froitos do outono. Chamáronlle rincón do outono.

A piques de rematar novembro, o alumnado de EI comezou, no invernadeiro da horta escolar, un viveiro de landras e castañas.

Co comezo do ano o alumnado de 4º de EP levou a cabo a posta a punto da horta escolar, arrincando herbas, renovando terra…

… facendo posible que, a finais de xaneiro, o alumnado de EI puidera sementar repolos, patacas, leitugas, allos, cenorias e cebolas.

No mes de febreiro o alumnado de EI participou nun desfile pola contorna do colexio, os nenos disfrazados de flores e os mestres de regadeiras e xardineiros.

Entre os últimos días de febreiro e os primeiros días de marzo o alumnado de EI visitou a horta escolar para ver como medraba o sementado no mes de xaneiro.

Estes últimos días, mentres o alumnado está a respectar o confinamento, moitas e moitos plantaron unha semente na súa casa (faba, lentella…).

Na seguinte ligazón podedes ver o vídeo da horta escolar Mamá Margarida mentres estamos no confinamento: https://www.youtube.com/watch?v=C2ljpvKYFk8

Charla de Pablo Atrio sobre o lobo.

avatar Escrito por salourense98
13 de abril de 2020 a las 17:42h

O 28 de febreiro o alumnado de 2º de Ensino Primario asistiu na Aula Magna do centro a unha charla sobre o lobo.

A charla foi unha iniciativa da Aula de Natureza do Miño, da Concellería de Educación do Concello de Ourense. O seu coordinador, Luis Herminio Amigo Estrada, foi o encargado de presentar ó poñente, Pablo Atrio. Con charlas como esta, a Concellería de Educación tenta fomentar a participación cidadá nos aspectos relacionados coa contorna urbana, ó través da sensibilización, formación e educación, para achegar á poboación o coñecemento da realidade ambiental, xerando unha maior conciencia ecolóxica na procura do equilibrio medioambiental.

O poñente comezou a charla proxectando un anaco do audiovisual “Tras la  sombra del lobo” (Jara y Sedal, RTVE 1996), que podedes ver na seguinte ligazón: https://www.youtube.com/watch?v=W28tUS6_D2g

Durante a súa presentación, amosou moitos materiais relacionados co estudo e seguemento destes animais…

… ademáis de trampas, moldes de pegadas, cranios…

… e unha manchea de curiosidades e anécdotas que chamaron a atención do alumnado.

Queremos amosar a nosa gratitude co poñente e co coordinador da Aula de Natureza do Miño por facer posible que esta actividade se levara a cabo no noso centro.

Día dos bosques e das árbores: miniviveiro de árbores autóctonas

avatar Escrito por salourense98
21 de marzo de 2020 a las 17:41h

O pasado mes de novembro o alumnado de 1º de ESO comezou coas tarefas de selección das landras e sementes para o miniviveiro de árbores autóctonas, actividade que estamos a levar a cabo desde 2013.

Sendeiro periurbano de Ourense: beira esquerda do Loña, preto da súa desembocadura no Miño. 

Daquela, alumnado de 4º de ESO en colaboración co axente forestal Xosé Santos Otero, botaba a andar esta inicitaiva dentro do noso proxecto.

Sementeira en terreos arrasados polo lume. Mancomunidade de montes de A Granxa. 

Desde entón, o alumnado de Ensino Infantil e o de 1º de ESO traballan de xeito coordinado na preparación das sementes, uns no invernadeiro da horta escolar, outros no laboratorio de Bioloxía e Xeoloxía.

Os primeiros brotes deste curso comezaron a deixarse ver en xaneiro…

… e non deixaron de medrar.

O alumnado de 1º non é o único que está a colaborar no coidado das árbores; 1º de bacharelato e 4º de ESO tamén están a botar unha man nas súas visitas ó laboratorio.

Un días antes de que se decretara o estado de alarma polo SARS-CoV-2, o alumnado de 1º de ESO fixo a última visita ó laboratorio.

… e estes días, que estamos a quedar todas e todos na casa, son os salesianos os que regan as árbores e ventilan a estancia.

Hoxe, día dos bosques e das árbores, queremos agradecer o traballo de todas e todos compartindo os versos de Rosalía de Castro na seguinte ligazón:

https://evoeh.bandcamp.com/album/arbore-da-vida-rosalia-de-castro

… e lonxe de deixarnos levar polo desánimo, desfrutar da chegada da primavera.

Exposición en préstamo do CEIDA: “Coidando o noso mar”.

avatar Escrito por salourense98
19 de marzo de 2020 a las 16:10h

En marzo, entre o luns 2 e o luns 9, o alumnado de todos os niveis, acompañados polos seus titores e outros docentes, tivo a oportunidade de visitar a exposición do CEIDA instalada no laboratorio de Física e no laboratorio de Bioloxía e Xeoloxía. Estaba previsto que a exposición permanecera no centro ata o 18 de marzo, e que todo o alumnado pasara polos laboratorios nalgún momento. Pero a suspensión das clases e o posterior estado de alarma polo virus SARS-CoV-2 (causante da enfermidade coñecida como COVID19) obrigaron a suspender a actividade a mediados da pasada semana. Aínda así, e como poderedes ver nas seguintes imaxes, os cinco paneis da exposición recibiron a un bo número de visitantes.

Luns 2, 3ºA de ESO.

Martes 3, 3ºC de ESO.

Mércores 4, 3ºB de ESO.

Mércores 4, Cultura Científica de 1º de Bacharelato.

Cando solicitamos estes materiais educativos ó CEIDA, algo que levamos facendo desde hai cinco cursos, os docentes do Seminario de Ciencias Experimentais elaboramos un cuestionario sobre contidos relacionados con cada exposición para que o alumnado participe de xeito dinámico na procura das respostas. O alumnado dos cursos que traballan ó través de chromebook puideron consultar as cuestións nun documento dixital compartido polos docentes e procurar información en internet grazas á wifi do centro. Os demáis contaban con copias en papel sobre as que traballar os contidos da exposición.

Xoves 5, Bioloxía e Xeoloxía de 4º de ESO.

Venres 6, Bioloxía e Xeoloxía de 1º de ESO.

Luns 9, Bioloxía e Xeoloxía de 1º de ESO.

Queremos agradecer ó CEIDA as facilidades que nos permiten desfrutar destas actividades, así como a tarefa continuada de deseño e conservación das distintas exposicións en préstamo.

ojd